Pale   -   Cima della Vezzana  〈3129m〉
O Pale można by napisać nie jedną grubą książkę. Dolomity są niezwykłe, ale to właśnie ten amfiteatr skalnych turni i niezwykłych stromych ścian, jest prawdziwym brylantem w Koronie Dolomitów. A pale, czyli zielone łąki, podchodzą tutaj wprost pod pionowe skalne wieże. A na łąkach, kiedy stopnieją długo leżące tutaj śniegi i pojawią się zielone dywany traw z mnóstwem kolorowych kwiatów, można spotkać bardzo sympatyczne...
 

Pale to krótka i obiegowa nazwa dwóch połączonych z sobą regionów geograficznych, jakie tworzą bardzo duże Pale di San Martino oraz maleńkie Pale di San Lucano. Powstały w ten sposób masyw górski jest dość rozległy i bardzo różnorodny. Jest również uważany za najpiękniejszy rejon Dolomitów i... najczęściej nazywany Pale di San Martino, bo o Lucano mało, kto pamięta.

Żeby opisać cały ten rejon, postanowiłem rozpocząć od miejsca gdzie wschodzi słońce i zatoczyć ogromne koło. Dlatego opis zaczyna się od szczytu Monte Agner i biegnie zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Kończy się na malutkim Pale di San Lucano. Na początku tego opisu polecam panoramy, które są uszeregowane tak by ich kolejność w galerii odpowiadała opisowi masywu.


polecam w serwisie


Pale to masyw opisany dokładnie i w serwisie są opisy wycieczek ferratami, szlakami i kolejkami linowymi. Jest również wyjątkowo dużo galerii zdjęć. Szczegółowy wykaz jest na samym dole strony.

Na zachodnim skraju masywu jest małe urocze miasteczko San Martino di Castrozza. To jedno z najlepszych miejsc na bazę wypadową w ten masyw zwłaszcza, że jest tam bardzo ładnie zlokalizowany kemping. Zdjęcia z San Martino di Castrozza otwierają nowy dział Turystyka.

Patrząc na mapę zauważymy, że Pale tworzy ogromną literę V, niczym klin skierowany na południe w stronę małej grupy górskiej Cimonega. Masyw Pale otacza kilka przełęczy, które są już opisane w serwisie. Są to Passo Cereda na południu, Passo Rolle na zachodzie oraz Passo Valles na północnym-zachodzie. W opisach tych przełęczy jest zawsze coś ciekawego o masywie Pale.

Nowością jest krótka wycieczka Dolina jak marzenie, prowadząca do miejsca, które jest moim typem na „symbol gór”. Druga nowa w serwisie wycieczka prowadzi do Doliny Canali w najbardziej na południe wysuniętej części masywu.


Pale di San Martino


Moje pierwsze spotkanie z masywem Pale było pochmurne, mgliste i deszczowe. Jedyne zdjęcia, jakie udało mi się zrobić w czasie majowego weekendu to jedna panorama Ganku, akurat ta pierwsza w zestawie. Nic wtedy nie wskazywało, że będę tutaj wracał bardzo często.

Aż pewnego razu, kiedy zawitałem tam ponownie, a był to już wieczór i wtedy po raz pierwszy ujrzałem... płonące góry.

Wtedy powstała druga z panoram Ganku i od tamtego czasu, Pale jest moim ulubionym miejscem w całych Dolomitach. A zdjęcia płonących gór są ozdobą galerii wschody i zachody słońca.

 

Po każdej wycieczce w tym rejonie zdjęć przybywało, odkrywałem również powoli wszystkie niezwykłości, z których słynie Pale di San Martino. To tutaj zobaczyłem po raz pierwszy na górskiej łące rozbity żaglowiec. Kto nie wie, co to jest, powinien zobaczyć stronę o wycieczkach w dziale Szlaki.

Ilustracją z odkrywania Pale di San Martino jest pierwsza galeria o tym rejonie, czyli Pale w słońcu, chmurach i mgle. Aktualnie ten masyw ma najwięcej galerii i pewnie pojawią się nowe, bo jest to miejsce, do którego zawsze będę wracał.


rejon południowo-wschodni

czyli niezwykły Monte Agner


 

Miejscem gdzie wschodzi słońce nad masywem Pale jest Monte Agner 〈2872m〉. Szczyt ten, to kulminacja ogromnej 12km południowo-wschodniej grani 〈poniżej〉.

Po północnej stronie Agnera znajduje się niespotykana gdzie indziej w Dolomitach, bo wąska i bardzo stroma, typowo alpejska dolina Valle di San Lucano, za którą zaczyna się grupa górska o tej samej nazwie. To tutaj spotykamy niezwykłe przewyższenie, gdyż wierzchołek Agnera znajduje się 2100m powyżej dna doliny Lucano. Polecam zdjęcie pięknej wschodniej ściany Agnera o poranku, na którym na tle nieba widać niezwykły północny filar górujący nad doliną Lucano.

Monte Agner na panoramie od południowego-wschodu


Właśnie od strony południowej, na widocznej 〈powyżej〉 panoramie, prowadzi na szczyt Agnera ferrata Stella Alpina. Tak dla ścisłości to pierwszy, dłuższy i trudniejszy odcinek ferraty prowadzi zboczem szczytu Lastei d’Agner 〈2844m〉, który jest z lewej, zachodniej strony Agnera. Dopiero końcowy odcinek od przełączki pomiędzy tymi szczytami prowadzi południowo-zachodnią granią Agnera.

Drugim wybitnym szczytem w tej grani jest Croda Grande 〈2849m〉 〈po lewej〉, która góruje nad drugą częścią grani. Na tej panoramie widać niestety tylko mały fragment tego potężnego szczytu. Wierzchołek Croda Grande również jest dostępny poprowadzoną tam ferratą. Trasa tej ferraty prowadzi drogą okrężną i zaczyna się w górnej części doliny Canali.

 

Polecam galerię letni poranek na Passo Falzarego, którą otwierają trzy dalekie krajobrazy Pale di San Martino. Na pierwszym, jest opisywany tutaj rejon południowo-wschodni, ale widoczny od północy. Po lewej stronie widać wspaniały Monte Agner, jak góruje nad doliną Lucano. Na drugim zdjęciu w zbliżeniu można zobaczyć niezwykłą wschodnią ścianę tego szczytu i wielką skalną ostrogę, jaką opada wprost do położonej ponad 2 tysiące metrów niżej doliny. Natomiast na trzecim zdjęciu tej galerii, widać opisany pod koniec płaskowyż Pale di San Martino.

Ruch turystyczny w tej części Pale koncentruje się zaledwie w kilku miejscach. Pierwsze to oczywiście Monte Agner i słynna ferrata Stella Alpina. Jest to bardzo trudna ferrata, która pretenduje do miana najładniejszej w Dolomitach. Jeśli nawet taka nie jest, to zalicza się do ścisłej czołówki. Szlaki turystyczne, jakie tam są znajdują się pod południowymi ścianami Agnera i zataczają kręgi od schroniska Rif. Scarpa-Gurekian. Sezon turystyczny tutaj zaczyna się dość późno, bo dopiero 1 lipca. W tym dniu rusza mały wyciąg krzesełkowy z miasteczka Frassene. Wyciąg kursuje od 8-18 i kosztuje: 6€ - wjazd, 8€ - w obie strony. Mały parking dobrze oznakowany znajduje się przy głównej drodze. Wyciąg również, ale po przeciwnej stronie. Proszę jechać powoli, bo wyciąg jest tak ciekawie zlokalizowany, że można go przegapić.

Drugi rejon turystyczny to oczywiście okolice szczytu Croda Grande, na który prowadzą dwie trudne ferraty. Nieco bardziej na południe znajduje się jedna bardzo trudna, ale dość krótka ferrata Canalone. Ferrata ta może być dobrym treningiem na bardzo trudne trasy, jakich w Pale jest wyjątkowo dużo. W rejonie tym jest również kilka ciekawych szlaków, na które można się wybrać wprost z pobliskiego kempingu Castelpietra.

Uwagi: do ferrat na Croda Grande, jakie znajdują się w południowej części tej grani można dojść:
- od wschodu z Passo Cereda ciekawym szlakiem nr-718 i bazą w chatce biwakowej G. Menegazzi,
- od południa z doliny Canali, jeżeli bazą jest kemping Castelpietra.


południowy skraj masywu

Dolina Canali


Jeżeli popatrzymy na mapę turystyczną to zauważymy, że cały rejon Pale tworzy ogromy klin, skierowany ostrzem na południe w stronę małej górskiej grupy Cimonega. Rejon południowo-wschodni, który jest opisany wyżej, to właśnie prawe ramię tego klinu. Lewym ramieniem jest rejon południowo-zachodni, opisany nieco niżej. Natomiast samym ostrzem jest południowy skraj.

Południowy skraj masywu Pale przypomina czubek pękniętego klina, w który wdziera się duża dolina Canali. Po prawej stronie tej doliny znajduje się końcówka grani południowo-wschodniej, biegnąca od wierzchołka Croda Granda, aż do Passo Cereda.

O popularności tego miejsca niech świadczy fakt, że znajduje się tam niespotykana nigdzie indziej liczba parkingów. W sezonie turystycznym oczywiście płatnych. Na szczęście nie ma tutaj ani jednej kolejki linowej, więc na szlakach i ferratach spotyka się wyłącznie wytrwałych turystów.

Polecam również relację ze szlaków przez cztery przełęcze Pale, która zaczyna się właśnie w Dolinie Canali i prowadzi w stronę wielkiego płaskowyżu Pale, jaki znajduje się w centralnej części tego masywu. Sam płaskowyż natomiast jest opisany nieco niżej.

panorama szczytów po lewej, zachodniej stronie Doliny Canali


Na zdjęciu 〈powyżej〉 górny odcinek Doliny Pradidali, która jest największą odnogą Doliny Canali. Najlepszym punktem orientacyjnym do przedstawienia tego miejsca jest wysoko położona górska przełęcz Passo di Ball 〈nieco na lewo od środka panoramy〉. Położona na lewo od przełęczy grupa urwistych szczytów i wspaniałych skalnych iglic nazywana jest potocznie Zachodnim Gankiem Pale di San Martino. Ganek ten od południa widoczny jest w dużej perspektywie. Szczyty wzajemnie się zasłaniają, nie mówiąc już o chmurach. Patrząc od południa nad całością góruje Sass Maor 〈2814m〉 oraz Cima della Madonna 〈2752m〉, czyli dwie strzeliste turnie. Zachodni Ganek Pale poprzecinany jest licznymi szlakami, które są łącznikami pięciu bardzo ładnych ferrat.

W stronę widocznej Passo di Ball prowadzi dolina Val Pradidali, a w niej wspaniały szlak nr-709. Widoczny na prawo od Passo di Ball szczyt do słynny i dla turystów niedostępny Pala di San Martino 〈2982m〉. Szlak nr-709 przed przełęczą skręca w prawo i prowadzi na ogromny płaskowyż z lodowcem Fradusta, opisany dużo niżej. Na samą przełęcz prowadzi natomiast szlak nr-715, który biegnie długim trawersem z lewej, zachodniej strony Pala di San Martino. Szlak ten na długim odcinku jest ubezpieczony tak jak ferrata.

Z pozostałych szczytów, które w tym rejonie zasługują na uwagę, to po pierwsze Cima Canali 〈2900m〉. Jego filar częściowo zasłania Pala di San Martino oraz drugi, czyli La Fradusta 〈2939m〉, który widoczny jest całkiem po prawej stronie zdjęcia. Pod tym szczytem, dziką i skalistą wysokogórską doliną prowadzi szlak nr-711, który w rejonie płaskowyżu łączy się ze wspomnianym szlakiem nr-709.

panorama szczytów po prawej, wschodniej stronie Doliny Canali


Większość turystów, którzy odwiedzają dolinę Canali rusza na szlaki w stronę zachodnią do schroniska Pradidali. Na północ mało, kto się zapuszcza. Znajduje się tam, Rifugio Treviso in Canali, które może służyć za bazę wypadową na szlaki i ferraty tu się znajdujące.

Na zdjęciu 〈powyżej〉 widok na szczyty znajdujące się po prawej, wschodniej stronie Doliny Canali. Zdjęcie powstało z okolicy chatki biwakowej Minazio. Na zdjęciu wspaniała piramida szczytu Sass d’Ortiga 〈2634m〉 i fragment grani biegnącej na południe. Pod szczytem znajduje się właśnie schronisko Treviso in Canali.

Kulminacją widocznej na zdjęciu grani, od północnej 〈lewej strony〉 jest szczyt Croda Granda, niestety nie widoczny na tej małej panoramie.


rejon południowo-zachodni

San Martino di Castrozza i Ganek Pale


Rejon południowo-zachodni to długi na 9km skraj masywu Pale. Zaczyna się na południu przy Dolinie Canali i biegnie na północny-zachód aż do Passo Rolle.

Przed przełęczą Rolle znajduje się San Martino di Castrozza. To wyjątkowo małe miasteczko jak na Dolomity i bardzo uroczy kurort wypoczynkowy. Samo miasto i zdjęcia gór w zimowej szacie znajdują się na stronie tytułowej działu Turystyka.

Ponieważ jest to bardzo rozległy rejon, wycieczki tutaj można zaczynać w kilku miejscach. Pierwsze to oczywiście południowy skraj i Dolina Canali. Ten wariant jest opisany w relacji przez cztery przełęcze Pale. Drugim jest oczywiście San Martino di Castrozza i szlaki, które tutaj się zaczynają. Polecam opis krótkiej wycieczki kolejką linową na szczyt La Rozetta, który wnosi się wprost nad miastem. Jest to również najłatwiejszy sposób na szybkie dostanie się w rejon niezwykłego górskiego płaskowyżu, czyli Altopiano Pale di San Martino. Jest jeszcze przełęcz Rolle, z której również można wyruszyć w góry i poznać tą okolicę.

W serwisie jest również opis wycieczki w stronę przeciwną. Kiedy poznałem okolicę San Martino di Castrozza, usiadłem nad mapą i zaplanowałem trasę wycieczki panorama Ganku Pale. Celem miała być nowa panorama całego rejonu Pale di San Martino. Niestety w dniu, w którym ruszyliśmy na szlak mieliśmy okazję się przekonać jak zmienna, żeby nie mówić kapryśna jest tutaj pogoda. Pomimo tego, że w tym opisie panoramy nie ma, polecam go gdyż zawiera bardzo ciekawą propozycję na wycieczkę.

 

Natomiast w dziale Ferraty jest opis najładniejszej trasy, jaką można przejść w tym rejonie w ciągu jednego dnia. Jest to trasa przez południowo-zachodnią grań Pale di San Martino z przejścia, której polecam galerię zdjęć na szlakach i ferratach Ganku Pale.

Do szczegółowego opisu tego rejonu masywu Pale di San Martino proponuję wykorzystać zimową panoramę 〈poniżej〉, która powstała w czasie spaceru passeggiatą prowadzącą z centrum San Martino di Castrozza wzdłuż grani na południe.

Ta mała panorama prezentuje prawie cały południowo-zachodni rejon. Brakuje tylko małego skalnego grzbietu na samym południu, czyli z prawej strony panoramy. Jest on po prostu za niski, żeby był widoczny z San Martino. Dodam tylko, że jest on bardzo ciekawy, bo znajdują się na nim dwa ciekawe szczyty i prowadzą tam ładne średnio trudne ferraty.

Poniżej panoramy, przedstawione są wszystkie znajdujące się tam szczyty, wraz z krótkimi opisami. A na końcu jest mała, specjalnie przygotowana galeria zimowy Ganek Pale di San Martino.

Zachodni Ganek Pale di San Martino


Patrząc od lewej strony na panoramę 〈powyżej〉, pierwszym szczytem jest Cimon della Pala 〈poniżej〉, który znajduje się wprost nad Passo Rolle. Ten szczyt jak mało, który ma kilka swoich galerii i jest w serwisie szczegółowo opisany. Cimon della Pala jest również łącznikiem z kolejnym rejonem, jakim jest północno-zachodni skraj masywu.

Na zdjęciu widać południowo-zachodnią ścianę szczytu, tą widoczną z San Martino. Na prawo od szczytu, akurat za wznoszącą się do góry linią lasu prowadzi stromy i dość ciężki szlak nr-701. Natomiast na podszczytowy duży taras, pod samą kopułą szczytową prowadzi ciekawa, ale bardzo trudna ferrata.

Następnym jest wierzchołek La Rosetty 〈poniżej〉. Znajduje się wprost nad samym miasteczkiem i widoczny jest dosłownie z każdego miejsca.

W samym centrum San Martino znajduje się dolna stacja kolejki linowej, którą można dojechać prawie pod sam wierzchołek. Można również tam dojść wspomnianym szlakiem nr-701.

Prawie w środku długiej grani, nieco schowana z tyłu znajduje się wspaniała Pala di San Martino 〈poniżej〉. Jej ściana widoczna na zdjęciu, prezentuje się najładniej późnym popołudniem, w świetle zachodzącego słońca. Co można sprawdzić w polecanej już wyżej galerii z płonącymi górami.

Wysoko, ponad linią lasu, u podstawy tej ściany prowadzi szlak nr-715. Szlakiem tym przebiega pierwszy odcinek trasy przejścia Ganku Pale, opisanej w serwisie w dziale Ferraty.

 

Kolejnym szczytem jest Cima di Val di Roda 〈poniżej〉. Zaraz za nią znajduje się Cima di Ball, która na zdjęciach robionych z dołu jest niewidoczna. Oba szczyty rozdziela mała przełączka.

Właśnie z tej przełączki, krótką ścieżką można wejść bez problemu na główny wierzchołek. Natomiast dojście do przełączki to trasa średnio trudnej ferraty, która prowadzi w fantastycznym otoczeniu niezwykłych campanili Ganku Pale.

Ostatnie szczyty, widoczne na panoramie daleko z prawej strony, to dwie niezwykłe dolomitowe wieże, czyli Sass Maor i Cima della Madonna 〈poniżej〉.

Podpowiem tylko, że we wcześniej polecanej galerii wschody i zachody słońca, znajdują się trzy wspaniałe zdjęcia tych szczytów.

 

Na końcu proponuję małą galerię zimowy Ganek Pale, jaką tworzą zdjęcia szczytów oświetlonych ostatnimi promieniami wieczornego słońca. Prawda jest taka, że urok tych gór sprawia, iż nawet w czasie świątecznego najazdu na San Martino di Castrozza, tłumy na chodnikach i korki na ulicach mają inny wymiar - nie są w stanie zepsuć tej magicznej i niezwykłej atmosfery, jaka tutaj panuje.

Za opis posłużyła panorama gór w zimowej szacie. Ale w przygotowanej galerii panoram jest druga, prawie identyczna, tym razem już letnia. Jest również trzecia, największa, niestety nad szczytami cały czas były chmury. Polecam ją również, gdyż ta panorama jest robiona z innego miejsca i widać wyraźnie jak wysokie są poszczególne szczyty.


północno-zachodni skraj

czyli dwie przełęcze i najpiękniejsza dolina w Dolomitach


Północno-zachodni skraj to rejon, który jest łącznikiem dwóch przełęczy. Na południu znajduje się Passo Rolle, natomiast na północny Passo Valles. Miejsca te łączy wspaniała grań u stóp, której znajduje się Dolina Marzeń.

Nowości:

To właśnie w tym rejonie masywu prowadzi najnowsza opisana w serwisie wycieczka, czyli piąta przełęcz Pale.

 

Najładniejszym, najbardziej znanym i najczęściej fotografowanym szczytem w całym tym rejonie jest Cimon della Pala. Miałem okazję fotografować go o różnych porach roku i przy różnej pogodzie. Dlatego na początku polecam ciekawe galerie zdjęć, na których jest on głównym bohaterem.

Niezwykłość tego rejonu polega na tym, że tą wspaniałą grań możemy oglądać z kilku różnych miejsc a widoki, jakie tam zobaczymy są jednymi z najpiękniejszych w całych Dolomitach.

widok grani z Passo Rolle


Passo Rolle to miejsce, z którego Cimon della Pala prezentuje się najładniej 〈powyżej〉. Ze skraju przełęczy widać wyraźnie, że ten szczyt jest łącznikiem dwóch potężnych, wspaniałych i różnorodnych grani. Więcej informacji o tym miejscu znajduje się w opisie tej przełęczy.

widok grani z Passo Valles


Ponieważ Passo Valles położona jest bardziej na północ, dlatego tutaj widać wszystkie szczyty grani łączącej przełęcze w dużej perspektywie 〈powyżej〉. Oczywiście pierwszym z prawej jest Cimon della Pala. Pięknie prezentuje się również najwyższy szczyt całego Pale, czyli Cima della Vezzana.

widok grani z Doliny Marzeń


Miejscem, z którego grań znajdująca się na północnym-zachodzie Pale di San Martino wygląda najpiękniej jest oczywiście Dolina Marzeń 〈powyżej〉. Opis tej doliny jest jedną z nowości działu Fotografia.

 

Po raz pierwszy trafiłem tutaj w południe słonecznego jesiennego dnia. Położenie doliny sprawiło, że bardzo trudno robiło mi się zdjęcia. Wędrując z aparatem po Dolomitach przekonałem się, że w ciekawe miejsca trafiałem bardzo często o złej porze dnia.

Dlatego postanowiłem zdradzić kilka sekretów, czyli napisać gdzie warto być? To właśnie w nim znajdują się potrzebne informacje o tym, kiedy, gdzie i jak dojechać, by móc spokojnie czas poświęcić na fotografowanie. Ten nowy dział otwiera taki foto-turystyczny opis Doliny Marzeń i mała jesienna galeria zdjęć.

widok grani z Pustyni Tatarów


Ostatnie zdjęcie 〈powyżej〉 przedstawia widok grani, ale z drugiej przeciwnej strony. Tym razem Cimon della Pala znajduje się po lewej stronie. Widok ten jest niezwykły, tak jak i miejsce, z którego to zdjęcie zostało zrobione. Zapraszam do relacji przez cztery przełęcze Pale, która prowadzi przez wielki płaskowyż Pale. Natomiast sam płaskowyż jest opisany nieco niżej.


Cima della Vezzana i Cimon della Pala

dwa szczyty, dwie strony, dwa światy


Nie wiem jak w miejscowym dialekcie brzmiałoby: szczytów Ci tutaj dostatek. Ale tak wypadałoby napisać o Pale. Ze wszystkich, jakie można zobaczyć w galeriach na czoło wysuwają się dwa:
- pierwszy to Cima della Vezzana, czyli najwyższy szczyt w całym masywie,
- drugi, to oczywiście Cimon della Pala, który nie bez powodu nazywany jest Matterhornem Dolomitów.

Cima della Vezzana


od wschodu

od zachodu

Cimon della Pala


od wschodu

od zachodu

Oba szczyty są dostępne dla turystów, gdyż w ich rejonie poprowadzono szlaki i ferraty. Na najwyższy szczyt masywu można wejść i to z dwóch stron. Od południa szlakiem nr-716 oraz od północy średnio trudną ferratą. Natomiast sam wierzchołek, czyli Cimon della Pala jest dostępny tylko dla alpinistów. Turyści muszą się zadowolić pięknymi szlakami i jedną ferratą, na dodatek bardzo trudną.

 

płaskowyż Pale di San Martino

czyli Pustynia Tatarów


Altipiano delle Pale, czyli ogromny płaskowyż, jaki znajduje się w centralnej części masywu, posiada wiele różnych nazw. Najbardziej znane są te nie-geograficzne, szczególnie popularna jest nazwa literacka zaczerpnięta z tytułu książki Pustynia Tatarów. Sam często nazywam go Płaskowyżem Północnym, gdyż znajduje się na północy Pale i jest najlepiej dostrzegany z bardzo wielu miejsc północnych Dolomitów. Po raz pierwszy go zobaczyłem z rejonu dość odległego, czyli aż z Passo Giau. Ta wysokogórska pustynia jest dobrze widoczna na zdjęciach w galerii panoram.

Wycieczkę w rejon altipiano najlepiej rozpocząć od wjazdu kolejką linową z San Martino di Castrozza. Prowadzi ona w okolice szczytu La Rosetta, który znajduje się na skraju płaskowyżu. Na drugim skraju jest ciekawy szczyt La Fradusta, z małym lodowcem pod północną ścianą. To najbardziej na południe położony lodowiec w Dolomitach.


Na zdjęciu 〈powyżej〉 wschodni skraj Płaskowyżu Pale widoczny od północy z okolic Passo Falzarego. Na lewym skraju jest właśnie La Fradusta z lodowcem pod wierzchołkiem.

 

W opisie wycieczki przez cztery przełęcze Pale, można przeczytać o szlakach, jakie prowadzą skrajem tego płaskowyżu i zobaczyć go na zdjęciach.


Pale di San Lucano


Na północno-wschodnim skraju znajduje się ostatnia mała grupa górska, którą jest Pale di San Lucano. Od znajdującego się na południu Monte Agnera oddziela ją wspaniała dolina Valle di San Lucano. Najwyższym szczytem w tej grupie jest oczywiście Monte San Lucano i znajduje się on po północnej stronie. Widoczne na zdjęciu 〈poniżej〉 ogromne ściany to od prawej: Prima Pala 〈2221m, Seconda Pala 〈2349m〉 oraz Terza Pala 〈2355m〉, które stoją na straży naprzeciwko Agnera, w miejscu gdzie rozpoczyna się dolina Lucano.

Na wschodnim skraju Pale di San Lucano, właśnie w rejonie szczytu Prima Pala, znajduje się jedna bardzo trudna ferrata. Prowadzi ona do położonego wysoko biwaku, który umożliwia bezpieczny nocleg i przejście tej dość długiej trasy. Odcinek ubezpieczonej ferraty jest bardzo krótki, natomiast duże jest przewyższenie. Jeśli wystartujemy z doliny Lucano to do Bivacco M. Bedin 〈2210m〉 mamy do pokonania 1551 metrów różnicy wysokości. Trasa jest tak poprowadzona, że można następnie zejść na północną stronę masywu.


Pale di San Martino

ferraty


Wszystkich ferrat w masywie Pale jest piętnaście. Są one bardzo różnorodne, zarówno pod względem stopnia trudności jak i charakteru poprowadzonej trasy. Nie ma tutaj ferraty łatwej, ale za taką można uznać ubezpieczony odcinek szlaku nr-715.

Jest to, zatem bardzo dobre miejsce dla wszystkich turystów. Dla tych, którzy rozpoczynają swoją przygodę na żelaznych ścieżkach jak i dla tych, którzy tutaj przyjeżdżają dla sławy najpiękniejszych szczytów i najtrudniejszych tras.

Poniżej przedstawiam krótkie charakterystyki ferrat, przedstawione w kolejności odpowiednio do opisu masywu, jaki znajduje się na tej stronie.

 

ferraty

rejon południowo-wschodni


 

W tej części Pale di San Martino znajduje się pięć ferrat. Umożliwiają one wejście na dwa wspaniałe szczyty, którymi są Monte Agner i Croda Grande.

Najbardziej znana i jednocześnie najtrudniejsza to Stella Alpina prowadząca na wierzchołek Monte Agnera. Ponieważ jest to szczyt wspaniały, potężny i bardzo znany, to ferrata Stella Alpina zaliczana jest do dolomitowych perełek.

 

1)  Via ferrata Stella Alpina - to bardzo trudna ferrata, która prowadzi na wierzchołek Monte Agner 〈2872m〉. Trasę ferraty, na której przejście potrzeba min 7h 30min.


2)  Monte Agner sentiero atrezzato - to średnio trudna ferrata, która prowadzi potężnym żlebem Canalone. Z tego względu często jest nazywana Sentiero attrezzato Canalone.


Nowości:

Opisy tych ferrat 〈 tutaj 〉 otwierają nowy dział o ferratach bardzo trudnych.

Uwaga: kolejne trzy ferraty znajdują się w drugiej części grani i najdogodniejszy dostęp do nich jest z doliny Canali.


3)  Via ferrata delle Fiamme Gialle - Bivacco Reali - to trudna ferrata na trasie prowadzącej na szczyt Croda Grande. Ferrata jest dość krótka i prowadzi przez pierwszy skalny próg na zachodnią grań szczytu do miejsca, w którym znajduje się biwak Reali. Dojść do miejsca, w którym rozpoczyna się ferrata można od schroniska Treviso w czasie 2h 10min. Na przejście ferraty potrzeba 1h 20min. Od biwaku Reali na szczyt Croda Grande pozostaje jeszcze 1h 10min.

Ze szczytu można zejść następującymi trasami:
- ferratą po drodze wejściowej - łączny czas tego wariantu liczony od schroniska Treviso na szczyt i z powrotem to minimum 8h 1/2,
- ferratą Vani Alti 〈opisana poniżej〉 - łączny czas tego wariantu liczony od schroniska Treviso to minimum 8h,
- trudnym wysokogórskim nienumerowanym szlakiem La Scaletta do chatki biwakowej Menegazzi położonej po wschodniej stronie grani - orientacyjny czas to około 8-9h.

4)  Sentiero alpinistico dei Vani Alti - to trudna ferrata, która prowadzi na przełęcz o tej samej nazwie. Przełączka ta znajduje się na południe od szczytu Cime Vani Alti 〈2690m〉. Z przełączki na szczyt Croda Grande prowadzi wysokogórska perć, poprowadzona półkami po wschodnim zboczu grani wprost do biwaku Reali. Tam łączy się z poprzednią trasą. Ferrata tą rzadko wchodzi się na szczyt Croda Grande. Jest brana pod uwagę najczęściej, jako jeden z wariantów zejściowych.

5)  Via ferrata del Canalone - to bardzo trudna ferrata, której jedynym uzasadnieniem jest wyłącznie mały trening w bardzo trudnej wspinaczce. Prowadzi ona po skałach ograniczających stromy żleb opadający z przełęczy Mughe. Ponieważ ferrata znajduje się prawie koło schroniska Treviso w dolinie Canali, jest bardzo łatwo dostępna. A czas potrzebny na pokonanie tej ferraty i powrót szlakiem nr-720 to około 2h 30min. Pomimo tego, że ferrata jest bardzo krótka, to należy pamiętać, iż jest niezwykle stroma i prowadzi po wyjątkowo trudnej technicznie skale.


ferraty

południowy skraj masywu


W opisie masywu za południowy skraj przyjąłem Dolinę Canali. Oczywiście w samej dolinie ferrat nie ma. Natomiast dolina stanowi naturalny dostęp do trzech ferrat opisanych wyżej, czyli nr-3, 4 i 5.

Dolina Canali, czyli znajdujący się tam kemping Castelpietra oraz schronisko Pradidali są miejscami, z których można szybko dostać się do kolejnych ferrat, jakie znajdują się w drugiej, południowo-zachodniej części masywu, szczególnie do ferrat nr-6 i nr-7.


ferraty

rejon południowo-zachodni


Szczyty tego rejonu, widoczne na zimowej panoramie 〈nieco wyżej〉, opisane są w kolejności od strony lewej, czyli od północy. Ta kolejność wynika z tego, że Cimon della Pala jest najwyższy i będąc w San Martino di Castrozza najczęściej w tej kolejności te szczyty się ogląda. Natomiast ferraty tego rejonu opisane są od południa. Pozwoli to zachować opis w kolejności ruchu wskazówek zegara, tak jak opisane jest całe Pale.

W tej części masywu Pale jest aż sześć ferrat. Poza ferratą nr-11, prowadzącą na Cimon della Pala, wszystkie pozostałe znajdują się dość blisko siebie. Prowadzą w południowej i środkowej części opisywanego rejonu, który najczęściej nazywany jest Zachodnim Gankiem Pale di San Martino lub po prostu Gankiem Pale.

 

6)  Sentiero attrezzato Dino Buzzati - to średnio trudna ferrata położona na samym południowym skraju Ganku Pale, wprost nad Doliną Canali. Ferrata prowadzi piękną, południową granią szczytu Cimerlo, widoczną na zdjęciu.

Ferratę można przejść w następujących wariantach:
- z północy na południe, jako końcowy odcinek na trasie całego Ganku Pale i zejściem na kemping Castelpietra, taka trasa była by bardzo długa jak na jeden dzień, ale przy znajomości terenu i umiejętności szybkiego i sprawnego pokonywania ferrat jest do wykonania;
- z południa na północ, jako pierwszy odcinek na trasie przejścia Ganku Pale, wariant ten wydaje mi się najbardziej naturalnym przejściem tej słynnej trasy, ale mało, kto tak chodzi;
- z południa na północ z dojściem do schroniska Al. Velo della Madonna, następnie krótki powrót i zejściem ferratą Cacciatore - wariant ten osobiście polecam, jako pierwsze ferraty w masywie Pale i wspaniałą 8h wyprawę. Wariant jest bardzo dogodny dla wszystkich, którzy nocują na kempingu Castelpietra.

 

7)  Sentiero del Cacciatore - to średnio trudna ferrata, która prowadzi z doliny Pradidali na grań Ganku. Na prezentowanym zdjęciu widać właśnie całą południową część grani, wprost nad doliną Pradidali. Ferrata zaczyna się u podstawy grani, akurat nad lewą krawędzią dachu, widocznego tam domku. Następnie prowadzi w lewo, na południe w stronę przełączki pomiędzy szczytami Cimerlo i Cima d’Stanga.

Lokalizacja tej ferraty powoduje, że w zasadzie nadaje się ona wyłącznie do zejścia. Nie ma, bowiem sensu podchodzić doliną Pradidali tak wysoko, by ferratą potem iść do góry. Natomiast, jeśli ferratę połączymy z poprzednią, to w ciągu 8h mamy możliwość przejścia wspaniałej trasy przez południowy skraj Ganku.


Uwaga

Latem 2015r będąc przejazdem przez San Martino, zatrzymałem się na mały spacer w rejonie Doliny Canali gdzie dowiedziałem się, że ferrata została zamknięta! To bardzo komplikuje warianty wycieczek na południowym skraju Ganku Pale, gdzie pozostała wyłącznie ferrata Buzzati, a każda trasa prowadzi teraz przez schronisko Velo. Niestety ale ferrata Buzzati nie jest trasą wartą przechodzenia tam i z powrotem.

8)  Via ferrata del Velo - to średnio trudna ferrata, która prowadzi długim trawersem pod szczytem Cima della Madonna od zachodniej strony.

Szczegółowy opis tej ferraty jest w serwisie 〈 tutaj 〉.

Pod koniec opisu ferrat tego rejonu, podam najładniejszą trasę przejścia wszystkich pięciu ferrat, które tam się znajdują. Na tej trasie Via ferrata del Velo pokonywana jest dwa razy. Proszę mi uwierzyć, że wtarto ją przejść w obie strony.

 

9)  Via ferrata del Porton - to trudna ferrata, która prowadzi na przełęcz El Porton od schroniska Pradidali. Ferrata jest trudna technicznie i prowadzi piękną stromą wschodnią ścianą Cima di Ball, którą widać na tym zdjęciu. Na środku widać ścieżkę, która zygzakami prowadzi w lewą część widocznej ściany. Ferrata szybko znika w załomach, a jej końcowy fragment można zobaczyć w serwisie tutaj. Czas wejścia na przełęcz licząc od schroniska to 2h.

10)  Sentiero Nico Gusella - to średnio trudna ferrata, która prowadzi z Passo di Ball na przełęcz Stephen. W zależności od wariantu wybranej trasy ferratę można przejść w dowolną stronę. Również może być połączona z ferratą Porton, która prowadzi na wschód do schroniska Pradidali oraz ferratą Velo prowadzącą na południe.

Szczegółowy opis tej ferraty jest 〈 tutaj 〉.

Ferrata nr-11 ostatnia, która znajduje się w rejonie południowo-zachodnim masywu Pale opisana jest nieco niżej. Postanowiłem ją zaliczyć do ferrat na północno-zachodnim skraju. A to z dwóch powodów:
- po pierwsze, jest ona bardzo rzadko łączona w jedną trasę z poprzednimi pięcioma ferratami znajdującymi się na Ganku Pale;
- po wtóre, ferrata kończy się pod kopułą szczytową Cimon della Pala, na wielkim podszczytowym tarasie; a zejście z tarasu prowadzi przez przełęcz oddzielającą ten szczyt od Cima della Vezzana, który jest najwyższym szczytem masywu; naturalne jest, zatem kontynuowanie trasy nie na południe w stronę Ganku, tylko na północ na najwyższy szczyt całego Pale di San Martino.

Uwagi:

Ferraty nr-6 i nr-7 najdogodniej jest przejść, jako jedną trasę, ruszając od południa z Doliny Canali szczególnie, jeżeli bazą wypadową w góry jest kemping Castelpietra. Można je również połączyć z następnymi trzema ferratami, ale wymaga to zaplanowania już trasy długiej, kilkudniowej z nocowaniem w schroniskach.

Każdą z ferrat w tym rejonie, czyli od nr-6 do nr-10 można przejść w dowolnym kierunku, a wszystko zależy od tego jak zaplanujemy całkowita trasę. Najwięcej osób jednak przechodzi Ganek z północy na południe, rozpoczynając od wjazdu kolejką linową na La Rosettę i kończąc zejściem do San Martino di Castrozza.


Najładniejsza trasa przez Ganek Pale di San Martino:

Dzień pierwszy: ruszamy z polany w Dolinie Castelpietra 〈1030m〉, na której niestety nie ma już rozbitego żaglowca, szlakami nr-719 i nr-747 dochodzimy do ferraty nr-6, którą wchodzimy na wierzchołek Cimerlo 〈2503m〉, następnie graną idziemy na wierzchołek Cima d’Stanga 〈2550m〉, po drodze zmieniamy szlak na nr-742, którym dochodzimy do schroniska Vello della Madonna 〈2358m〉;

Dzień drugi: ruszamy ze schroniska na trasę ferraty nr-8, którą pokonujemy pod górę, następnie idziemy szlakiem nr-739 na przełączkę Porton 〈2480m〉, dalej idziemy szlakiem nr-714 w stronę szczytu Cima di Ball, trawersując go od strony zachodniej pod samym wierzchołkiem, szlakiem nr-714 dochodzimy do przełączki Stephen 〈2705m〉, z której wchodzimy na szczyt Cima di Val di Roda 〈2791m〉, wracamy z powrotem na przełączkę Stephen i ferratą nr-10 schodzimy na Przełęcz di Ball 〈2443m〉, z której idziemy do schroniska Pradidali 〈2278m〉;

Dzień trzeci: zaczynamy od ferraty nr-9, a po wejściu na przełączkę Porton, idziemy szlakiem nr-739 na południe, w stronę ferraty nr-8, dzień wcześniej szliśmy ten krótki odcinek z przeciwnej strony, ale teraz pod szczytem Cima della Madonna będziemy schodzić ferratą nr-8 na dół, dochodzimy do znanego nam schroniska Velo della Madonna, idziemy szlakiem nr-742 i nim na trasę ferraty nr-7, nią schodzimy do Doliny Pradidali, stąd do miejsca startu wracamy już spacerkiem, mając w pamięci niezapomniane wrażenia z trzech niezwykłych dni!


ferraty

północno-zachodni skraj


11)  Via ferrata Bolver-Lugli - to bardzo trudna ferrata, która prowadzi do chatki biwakowej Fiamme Gialle. Lokalizacja tej chatki jest dokładnie pokazana na stronie o biwakach w dziale Turystyka. Ta bardzo trudna technicznie ferrata prowadzi zachodnią ścianą szczytu Cimon della Pala. Ferrata nie jest długa i na jej pokonanie potrzeba 1h 40min. Dojście do ferraty od stacji pośredniej kolejki linowej na La Rosetta to około 1h 30min.

Ferrata ta bardzo często traktowana jest, jako pierwszy odcinek trasy prowadzącej na najwyższy szczyt całego masywu Pale. Zwracam uwagę, że taka trasa jest piękna, ale bardzo trudna i dość długa.

12)  Via ferrata Gabitta d’Ignoti - to średnio trudna ferrata, która znajduje się pomiędzy Bivacco Brunner a wierzchołkiem Cima della Vezana. Ponieważ trasa ta znajduje się po północnej stronie szczytu, najczęściej wykorzystywana jest do zejścia. Ferrat Gabitta d’Ignoti rzadko łączona jest z poprzednią, gdyż na najwyższy szczyt masywu Pale z chatki Fiamme Gialle jest tylko 1h szlakiem nr-716. Z tego powodu, większość osób woli zejść ze szczytu szlakiem, niż wybierać ferratę Gabitta d’Ignoti, gdyż wariant ten znacznie wydłuża trasę. Natomiast dzięki wykorzystaniu kolejki linowej na La Rosetta do powrotu, można pokonać w ciągu jednego dnia ferratę Bolver-Lugli i wejść dodatkowo szlakiem na Cima della Vezzana.


Pale di San Lucano

ferraty


13)  Sentiero Miola - to bardzo trudna ferrata, która prowadzi przez wschodni skraj masywu Pale di San Lucano. Sama ferrata jest wyjątkowo krótka i prowadzi na małym fragmencie skalnej ostrogi pod przełęczą Corno del Bus 〈2071m〉. W większości trasa prowadzi wysokogórska percią, po półkach wśród kosówki i jest wyjątkowo stroma. Należy wziąć pod uwagę, że trasa zaczyna się dość nisko na początku doliny Lucano na wysokości 659m. Ponieważ na przejście całej trasy potrzeba minimum 10h, na trasie znajduje się jedna chatka Biv. M. Bedin 〈2210m〉. Trasa zejściowa prowadzi na północ.

 

ferraty

zakończenie


Ostatnia ferrata, jaka znajduje się masywie Pale jest tak położona, że nie pasuje do żadnego rejonu. Ferrata ta znajduje się po północnej stronie Forcella dell Orsa. Przebiega tam trasa łącząca dwie wielkie doliny, położoną na południu Canali z San Lucano na północnym-wschodzie. Obie te doliny są opisane wyżej.

14)  Sentiero del Dottor - to trudna i krótka ferrata, która znajduje się na szlaku nr-767 i umożliwia przejście z Doliny Canali do Lucano. Ferrata prowadzi pod szczytem Orsa na przełęcz o tej samej nazwie i czas potrzebny na wejście ferratą na przełęcz to 1h 30min. Natomiast na całą trasę potrzeba około 10h.

 

Pale

jak zwiedzać?


Przyznam, że nie ma jednej prostej odpowiedzi na takie pytanie. Cały ten rejon, jaki tworzy Pale di San Martino wraz z Pale di San Lucano jest tak duży i różnorodny, że każdy w zależności od swoich predyspozycji i upodobań znajdzie tutaj miejsce dla siebie. A powyższy opis pozwoli zaplanować wyprawę marzeń!

Dodam tylko, że Pale to miejsce, w które można przyjeżdżać kilka razy i zawsze odkryje się coś nowego. Pomimo, że mam szczęście bywać tutaj wyjątkowo często. Sam uważam, że są jeszcze miejsca, które muszę poznać dokładniej. Dlatego mam nadzieję, że po każdym lecie, jakie uda mi się spędzić w Dolomitach, w serwisie znajdzie się szczegółowy opis nowego i równie ciekawego rejonu Pale.


wykaz

wszystkich stron w serwisie tematycznie związanych z Pale


 

podsumowanie


◊  Na stronie Dolomity lub 〈 tutaj 〉 - znajduje się duża mapa, na której można sprawdzić lokalizację wszystkich masywów opisanych w serwisie krajoznawczym.

◊  W Bibliotece na stronie z folderami znajduje się wykaz schronisk Pale di San Martino.

◊  Pale di San Martino opisane jest w Nr-13 tego czasopisma.

◊  Masyw Pale jest na mapie: Tabacco nr-022.

© wdolomitach.pl
strona główna